Profesjonalny psycholog z Katowic. Dobra i tania pomoc psychologiczna w Katowicach.

ROZWÓJ MORALNY W TRAKCIE OKRESU SZKOLNEGO CZ. II

Wśród badaczy, którzy śledzili prawidłowości rozwoju pojęć moralnych u dzieci i ewolucję w stosowaniu się do reguł postępowania, szczególnie interesujący materiał empiryczny zebrał J. Pi ag et. Wyróżnia on na tej podstawie dwie fazy rozwoju moralnego dziecka: okres hęte- r on o mii, zwany także okresem moralności przymusu lub realizmu moralnego, i okres autonomii, nazywany też okresem moralności współdziałania i współpracy.

Dzieci w młodszym wieku szkolnym, a zwłaszcza dotyczy to pierwszej fazy tego okresu, znajdują się w pierwszym, heteronomicznym stadium rozwoju moralnego. Charakteryzuje ten okres to, iż dziecko uznaje za sprawiedliwe wszelkie nakazy i zakazy formułowane i wysuwane przez dorosłych. Autorytet dorosłych (rodziców w domu, nauczycieli w szkole) w tym okresie – jak mówiliśmy’-jest tak wielki, że postawy dziecka wobec prezentowanych przez dorosłych norm bywają określane jako realizm moralny lub konformizm społeczno-moralny. Podstawą jegO’- jak stwierdza J. Piaget (1967)-jest szacunek dla wieku oraz „przymus intelektualny” ze strony dorosłych, jakiemu podlegały dzieci w wieku przedszkolnym i podlegają dalej w pierwszych latach pobytu w szkole. Zjawisko realizmu moralnego zgodne jest z właściwym myśleniu dziecka „realizmem”, a powstaje w wyniku zaakceptowania nakazów, których’- zdaniem Piageta – jest niemało w życiu dzieci nawet przy przeciętnym wychowaniu autorytatywnym (1967, s. 163).

Oznaką heteronomii jest także, według Piageta, traktowanie groźby, kary i wszelkich sankcji zewnętrznych jako głównego powodu, dla którego należy przestrzegać reguł moralnego postępowania. Badając ewolucję w rozumieniu przez dzieci takich pojęć moralnych, jak: „kłamstwo” i „sprawiedliwość”, wyróżnił on stadia, przez które przechodzi to rozumienie. Na przykład określił trzy poziomy odpowiedzi na pytanie: „dlaczego nie wolno kłamać”: a) za kłamstwo grozi kara: b) kłamstwo jest złe samo w sobie: c) kłamstwo jest złe, ponieważ łamie wzajemne zaufanie między ludźmi i jest sprzeczne z przywiązaniem. Pierwszy poziom rozumienia pojęcia kłamstwa jest charakterystyczny dla okresu naiwnego realizmu moralnego. Drugi poziom także mieści się jfeszcze w tej fazie, choć odznacza się wyższym stopniem zrozumienia normy moralnej. Przeobrażenia dokonują się ze wzrostem współdziałania z innymi ludźmi. Realizm moralny rodzi się z zetknięcia przymusu z egocentryzmem i dopiero „przejście od szacunku jednostronnego do szacunku wzajemnego uwolni dziecko od jego realizmu moralnego” i stanie się źródłem rzeczywistego rozumienia nakazów i zakazów moralnych (Piaget, 1967, s. 153). Dopiero więc na trzecim poziomie odpowiedzi na pytanie, dlaczego nie należy kłamać, dochodzi do interioryzacji tej normy, a dokonuje się to w procesie narastającego współdziałania społecznego. Przy tym już głębokim zrozumieniu norm moralnych prawdomówność przestaje być obowiązkiem heteronomicznie narzuconym przez dorosłych, a staje się wartością funkcjonującą autonomicznie w świadomości jednostki. Dlatego małe dzieci uważają za rzecz złą kłamanie dorosłym, a dopuszczalne kłamanie dzieciom, natomiast wraz z rozwojem rzeczywistego współdziałania między dzieckiem a rówieśnikami (w drugiej fazie młodszego wieku szkolnego) uważają za niedopuszczalne także kłamanie rówieśnikom, przy czym już na progu okresu dorastania przewagę w tym względzie uzyskają rówieśnicy (Piaget, 1967, s. 158, 159).

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.